Privatisering / ’We worden blind bestolen en politici zeggen niets’

http://www.trouw.nl/hetnieuws/economie/article878833.ece/Privatisering_We_worden_blind_bestolen_en_politici_zeggen_niets

Hoogleraar: Private equity schaadt infrastructuurbedrijven
Vincent Dekker

Private equity-bedrijven zijn uit op snelle winst en vormen een bedreiging voor belangrijke infrastructuurbedrijven. Overheden moeten voorkomen dat zij later de rekening krijgen gepresenteerd.
Europese overheden, ook de Nederlandse, moeten financiële eisen kunnen stellen aan infrastructuurbedrijven zoals KPN. Dat is nodig om ’kaalplukken’ door private equity-maatschappijen te voorkomen.
Dit meent de Brits/Deense hoogleraar William Melody, die tot 2002 onder meer adviseur van de Nederlandse telecomwaakhond Opta was en docent is aan de Technische Universiteit Delft.
Den Haag komt al enigszins terug van het geloof in de vrije markt zoals dat in de jaren negentig overheerste. Zo liet vicepremier en minister van financiën Wouter Bos recent weten geen staatsbedrijven meer te privatiseren, tenzij dat overduidelijk voordelen zou bieden. Tot dan werd juist bij voorkeur wél geprivatiseerd.
Wat Melody betreft is die ommezwaai nog niet voldoende: „Helaas zijn sinds begin jaren negentig al veel staatsbedrijven verkocht die je nu misschien liever bij de overheid zou houden. Daarbij is een belangrijk element over het hoofd gezien. In Nederland is de toezichthouder Opta in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat KPN, de eigenaar van het telefoonnet, concurrenten zou toelaten op dat net. Dat is goed gelukt. Maar wat vergeten werd, waren wetten voor een financiële controle.”
Dat werd niet alleen in Nederland vergeten, maar ook elders in Europa. Daardoor kon het gebeuren dat in Ierland en Denemarken de nationale telecombedrijven werden overgenomen door private equity-partijen en binnen de kortste keren werden kaalgeplukt.
In Denemarken veranderde Tele Denmark (TDC) van een zeer gezond bedrijf dat in tien landen actief was, in een puur Deense, met schuld beladen onderneming die niet meer in staat is om het net te vernieuwen.
Melody: „Binnen een half jaar hadden de nieuwe eigenaren 47 procent van de waarde van TDC naar eigen rekeningen overgemaakt. De schuld groeide van 18 naar 90 procent van het eigen vermogen. Dat is absoluut ongezond – een bedrijf is dan alleen nog maar bezig de rente over die schuld te betalen. Bij TDC daalt nu de service, onderzoek wordt er nauwelijks nog gedaan en de investeringen zijn bijna gehalveerd ten opzichte van 2001.”
Het lijkt een logisch gevolg van het privatiseren van een bedrijf: eigenaren mogen er dan mee doen wat ze willen. „Maar in de Verenigde Staten zou dit niet kunnen”, aldus Melody. „Daar heeft de Amerikaanse Opta, de FCC, al sinds de jaren dertig het recht om uitgaven te verbieden die de toekomst van een belangrijke infrastructuur in gevaar brengen.”
Melody weet waar hij over praat, want hij was in de jaren zeventig zelf in dienst van de FCC. „Het Amerikaanse telecombedrijf AT & T moet elk jaar zijn investeringen en kapitaalstructuur laten controleren. Het ironische was dat in mijn tijd, AT & T juist werd gedwongen om méér schulden te maken. Geleend geld kan je bedrijf namelijk efficiënter maken. Maar komt de schuld boven de 60 procent van het eigen vermogen, dan neem je te veel risico. Met 117 procent – zoals nu bij het Ierse Eircom – is er absoluut geen mogelijkheid dat je nog kunt investeren.”
Veel overheden zijn momenteel bang voor de verkeerde investeerders, meent Melody: „Ze kijken voortdurend naar nationale investeringsfondsen van China, Singapore, en dergelijke. Maar bijvoorbeeld het havenfonds van Doebai wil geen Europese of Amerikaanse havens strippen, het wil ze juist langdurig laten renderen. Private equity daarentegen is uit op de korte termijn. Die groepen verkopen alles van een bedrijf dat niet strikt noodzakelijk is, maken de winst over naar zichzelf, en verkopen even later het restant.”
Voor bedrijven die vijf jaar of langer vooruit moeten kunnen plannen, is kortetermijndenken heel gevaarlijk, aldus de hoogleraar. „Eigenlijk zou elk zinnig land moeten zeggen: private equity mag niet in onze infrastructuur investeren. Punt. Maar helaas: we worden blind bestolen en politici zitten erbij en zeggen niets.”
Opta en EZ zien geen kwaad in private equity
De telecomwaakhond Opta en het ministerie van economische zaken zijn minder bezorgd over private equity dan hoogleraar William Melody.
De Opta denkt dat de concurrentie tussen het KPN-net en het
tv-kabelnet beide netten dwingt tot investeren om de slag niet te verliezen. „Verder houden we ons vanuit de mogelijkheden die we hebben niet bezig met de financiering van die bedrijven”, aldus een woordvoerster.
De wetswijziging die de hoogleraar bepleit, zou van het ministerie van economische zaken moeten komen. Maar Economische Zaken denkt daar voorlopig zeker niet aan, maakt een zegsman duidelijk: „Er is in Nederland sprake van infrastructuurconcurrentie, en die heeft ons ver gebracht: Nederland loopt voorop in breedbandaansluitingen. En in een geliberaliseerde markt moeten bedrijven beter dan de overheid of toezichthouder in staat worden geacht om de juiste investeringsbeslissing te nemen.”
Dat laatste lijkt in de praktijk echter achterhaald. Van de twee grote telecomnetten is het kabelnet sinds een jaar voor 55 procent in handen van private equity (Zesko) en voor 35 procent in handen van UPC, dat net als bij private equity met maximale schulden is gefinancierd.
Een jaar geleden waarschuwden Haagse ambtenaren in een interne notitie al dat er bij Zesko geen geld zal zijn voor investeringen.