Overgenomen op eigen kosten, en die van u!

Hoe private equity opgekochte bedrijven leegzuigt
http://www.nrc.nl/achtergrond/article808189.ece/Overgenomen_op_eigen_kosten,_en_die_van_u!
Door onze redacteur Jeroen Wester
Den Haag, 3 nov. Vrijwel alle Nederlandse bedrijven die de laatste jaren door buitenlandse private-equityfondsen zijn opgekocht lijden verlies als gevolg van grote schulden. De fiscus betaalt mee.

Illustratie Roland Blokhuizen
Wat voorzitter Huub Willems en zijn raadsheren van het Amsterdamse gerechtshof ook zullen beslissen, het is nu al zeker dat de ondernemingskamer binnenkort een historische uitspraak zal doen. Moet er wél of geen onderzoek komen naar de gang van zaken bij uitgever PCM (NRC Handelsblad, de Volkskrant en Meulenhoff) dat onder de vleugels van een agressieve buitenlandse investeerder de weg kwijtraakte?
De Britse investeringsmaatschappij Apax kocht het uitgeversconcern in 2004 voor een slordige 700 miljoen euro, maar legde uiteindelijk zelf maar 1 miljoen euro op tafel. Het is een direct gevolg van de werkwijze van investeerders die weliswaar de onderneming kopen, maar de onderneming zelf grotendeels de rekening van de overname laten betalen.
Onder Apax leed PCM drie jaar verlies, explodeerde de schuld, vertienvoudigden de rentelasten en verdwenen de natuurlijke reserves van het bedrijf. De aandeelhouder werd rijk, het bedrijf arm.
Kan dat zomaar, willen de bonden weten. „Geconstateerd kan worden dat Apax een perfecte deal heeft gesloten, waarbij Apax nauwelijks serieuze risico’s liep en dat de lasten van deze deal voornamelijk op PCM zijn afgewenteld”, pleitte de advocaat van de bonden.
PCM is een testcase voor het Nederlandse bedrijfsleven. Want de uitgever blijkt geen uitzondering. PCM is exemplarisch voor bedrijven die in handen van Angelsaksische investeerders komen: een explosie van de schuld, rode cijfers en een samenleving die via het mislopen van belastinginkomsten meebetaalt aan de financieel gewaagde bouwwerken die investeringsmaatschappijen optuigen, zo blijkt uit onderzoek van deze krant.
De risico’s worden gedragen door de ondernemingen. Bij die ondernemingen zijn veel banen in het geding. Alleen al de Amerikaanse investeerder KKR kocht de afgelopen drie jaar in Nederland bedrijven op met in totaal bijna 150.000 werknemers.
Sinds 2004 werden door buitenlandse investeringsmaatschappijen 17 overnames aangekondigd die 1 miljard euro of meer bedroegen. VNU (7,5 miljard in 2006) – tegenwoordig Nielsen – en de halfgeleiderdivisie van Philips (NXP, 8,3 miljard euro in 2006) zijn de grootste deals. In totaal kochten investeerders sinds 2004 voor meer dan 50 miljard euro Nederlandse bedrijven.
Veel daarvan verdwijnen enige tijd van de radar. Ondernemingen die niet meer op de beurs staan hebben minder publicatieplicht. Zij deponeren met vertraging hooguit een tiental A4’tjes bij de Kamer van Koophandel, in tegenstelling tot de uitgebreide jaarverslagen die zij als beursgenoteerde ondernemingen vlak na het sluiten van hun boekjaar publiceerden.
Dat er van de voormalige Philips-divisie NXP en van informatiebedrijf Nielsen wel uitgebreide informatie beschikbaar is, komt doordat de nieuwe eigenaren in de VS verhandelbare leningen van de bedrijven dienden af te lossen. Daarom moesten bij de Amerikaanse beurscommissie SEC uitgebreide prospectussen gedeponeerd worden.
Daar is te lezen dat NXP over de laatste drie maanden van 2006 242 miljoen euro van de Belastingdienst terugkreeg. Of dat de rentelasten bij Nielsen, het voormalige VNU, vervijfvoudigd zijn doordat de schuld met ruim 4 miljard euro toenam, meer dan de helft van het bedrag waarvoor het werd overgenomen. Of dat de nieuwe topman van Nielsen ruim 50 miljoen dollar kreeg in het kader van zijn aantreden – nog meer dan wat Rijkman Groenink na een jarenlange carrière bij de bank kreeg. En dan moet het werk voor de topman van Nielsen nog beginnen.
De financiële verzwakking van bedrijven die door investeerders worden opgekocht is een direct gevolg van de ingenieuze financiële constructies die erin resulteren dat het bedrijf zelf grotendeels zijn overname betaalt, doorgaans met leningen. Vast onderdeel in die constructies zijn leningen bij de investeerder tegen relatief hoge tarieven van 12 procent of meer.
Ook havenbedrijf Univar, dat vorige maand werd overgenomen door de Britse investeerder CVC, waarschuwt op voorhand. Het bedrijf stelt in het biedingsbericht: „Als gevolg van bepaalde maatregelen genomen door de bieder na de dag van overdracht is het aannemelijk dat de schuldpositie op de balans van Univar of haar rechtsopvolgers substantieel hoger zal zijn dan momenteel het geval is.”
Angelsaksische investeerders declareren daarnaast vlak na de overname vaak forse bedragen bij de bedrijven die zijn overgenomen, meestal onder de noemer ‘managementadviezen’. Op die manier hebben de opkopers van VNU (overname 7,5 miljard euro) al 200 miljoen euro van hun inleg terug.
Van de Nederlandse bedrijven die door investeerders werden opgekocht en waar cijfers van bekend zijn – ruwweg de helft van de 47 miljard euro overnames in de laatste drie jaar – is Maxeda de enige die belasting betaalt: 4 miljoen euro. De andere concerns lijden verlies, samen meer dan 1 miljard euro.
Om zo min mogelijk dividendbelasting te betalen richten de meeste bedrijven een nieuw moederbedrijf op in Luxemburg. Dat geldt onder meer voor NXP, de Gouden Gids, AVR, de kabelbedrijven Casema, Essent Kabelcom en Multikabel, Leaf (Venco, King en Red Band) en ook voor PCM toen het in handen was van een Britse investeerder.
Qua vennootschapsbelasting droegen de bedrijven een half miljard euro minder af sinds zij overgenomen zijn.
De investeringsmaatschappijen dragen eveneens nauwelijks belasting af, voor zover dat te achterhalen is. Het Amerikaanse Blackstone geeft een inkijkje sinds het eerder dit jaar naar de beurs is gegaan. De afgelopen vier boekjaren lag de belastingafdracht ieder jaar rond 1 procent van de winst. In zowel de Verenigde Staten als het Verenigd Koninkrijk wordt er aan gewerkt om meer belasting te heffen bij moderne investeerders.
Op 11 november organiseren NRC Handelsblad en De Rode Hoed een debat over de recente ontwikkelingen in de wereld van de private equity. Informatie op www.rodehoed.nl